Blog

SON AKŞAM YEMEĞİ “THE LAST SUPPER” – LEONARDO DA VINCI

Son Akşam Yemeği, İsa Mesih’in Kudüs’te Romalı askerlerce yakalanıp çarmıha gerilmesinden önce havarileri ile yediği son akşam yemeğini konu alır. İsa uzunca bir yemek masasının ortasında konuşlanmış, her iki yanında ise 12 Havari yer almaktadır. Eser, İsa’nın havarilerine içlerinden birinin ona ihanet edeceğini açıkladığı dramatik anı yansıtmaktadır. Bu şok edici açıklamanın etkisi ile Havariler sorgulama, inkar etme, suçlama ve tartışma gibi farklı tepkiler vermektedirler. Bu duygusal olarak yüklü atmosfere rağmen İsa resmin tam ortasında huzur ve sükunetini korur halde durmaktadır. İsa ortamdan ve Havariler’in tepkilerinden izole olmuş duruşuyla eserin ana karakteri olduğunu açıkça vurgularken, Havariler de tepkileri ile üçlü gruplara ayrılmışlardır.

Havariler’in bazılarının kimlikleri eserdeki davranışları veya çeşitli sembollerle belirginken, geri kalanların kimlikleri Leonardo da Vinci’nin günlüklerinde bulunan notlarla anlaşılmıştır.

Sol baştaki üçlü – Bartalmay (Bartholomew), Alfay’ın oğlu Küçük Yakup (James, son of Alpheus), ve Andreas (Andrew) – olay karşısında şaşkın ve sorgulayıcı tavırlar sergilerler. Ellerini hayret içinde kaldırmış Andreas, İsa’yı işaret ederek onunla konuşan Yakup ve masadan heyecanla kalkmış olan Bartalmay eserdeki şok hissini pekiştirir.

Masanın diğer ucundaki üçlü’den Matta (Matthew) ve Yehuda Taday (Jude Thaddeus) masanın sağ başında oturan Simun’a (Simon) dönmüş, İsa’yı işaret ederek sorularına yanıt aramakta, durumu tartışmaktadırlar. Bu üçlü ile İsa arasında kalan diğer üçlü grubu Tomas (Thomas), Büyük Yakup (James, son of Zebedee) ve Filipus’tan (Philippe) oluşur. Bu üçlü farklı biçimlerde İsa’ya dönmüş ve açıklama beklemektedirler. Parmağını kaldırmış Tomas, kollarını açmış Yakup ve elleri göğsünde İsa’ya seslenen Filipus, bir ihanetin nasıl söz konusu olabileceğini anlamaya çalışmaktadırlar.

İsa’nın resme göre hemen solunda yer alan üçlü grup Petrus (Peter), Yahuda (Judas) ve Yuhanna’dan (John the Evangelist) oluşur ve eserdeki en can alıcı karakterleri barındırır. Üçlü’nün en dikkat çekici olan ortadaki Yahuda, İsa’ya ihanet etmiş olan havarisidir. Yahuda sırrının açığa çıkmış olmasından dolayı korkmuş ve geri çekilmiştir. Paniklemiş halde geri çekilirken sağ kolu ile hemen önündeki tuzluğu devirmektedir. Yakındoğu’da ihanet etmek anlamına gelen “betray the salt” deyimine de bu şekilde bir gönderme yapılmaktadır. Yahuda sağ elinde bir kese tutmaktadır. Bu kese Yahuda’nın İsa’nın kimliğini Romalılar’a ifşa etme karşılığında almış olduğu gümüş paraları içermektedir. Yahuda’nın sol elinin önündeki tabağa uzandığı görülür. Aynı tabağa İsa da uanmaktadır. Bu hareket de İsa’nı havarilerinin “Kim ihanet edecek?” sorusuna verdiği yanıta (“Bana ihanet edecek olan benimle aynı yemeğe/tabağa elini bandıran olacak”) bir referanstır. Yüzü karanlık içinde olan Yahuda’nın başı da havariler arasında en düşük seviyededir ve “ihanet eden” kimliğini seyirciye vurgular. Yahuda’nın hemen ardında yer alan beyaz saçlı-sakallı Petrus arkadaki elinde bir bıçak tutmaktadır. Petrus, Romalı askerler İsa’yı yakaladıklarında askerlerden birinin kulağını kesecektir. Dolayısıyla eserde de bıçakla bu olaya bir gönderme yapılmıştır. Yahuda ile İsa arasında yer alan Yuhanna İsa’nın en genç havarisidir. İncil’de “İsa’nın en sevdiği havarisi” olarak adı geçen Yuhanna, korkunç açıklamanın etkisi ile kendinden geçmiş halde Petrus’a doğru yaslanmıştır. Yeni ergen bir oğlan görünümde betimlenen Yuhanna sanat eserlerinde uzun sarı saçları ile oldukça kadınsı bir görünümde resmedilir. Leonardo’nun de kimliğini belirginleştirmek için Yuhanna’yı benzer biçimde betimlediği görülür.

Açıklanan ihanet üzerine telaş içinde birbirine karışmış Havariler’e oldukça zıt bir görünümde olan İsa, masanın tam ortasında huzurlu duruşunu korumaktadır. İsa’nın sol eli ile işaret ettiği ekmekten aynı zamanda Efkaristiya (Eucharist) denen ekmek-şarap ritüelinin temelini de açıklamakta olduğu anlaşılır. Ölümünden sonra kendisini anmaları için havarilerine şarabı kendi kanı, ekmeği de bedeni olarak tüketmelerini belirten İsa yemek masasında ihanetle birlikte aynı zamanda bu ritüeli açıklarken betimlenmiştir.

Resim Hristiyanlık kutsal üçlemesine (baba-oğul-kutsal ruh) birçok noktada gönderme yapmaktadır. Arka plandaki pencereler, tavandaki kirişler üçlü gruplar halinde yer alırken, havariler de üçlü üçlü gruplanmış, İsa ise duruşu itibarı ile bir üçgen şekli çizmektedir.

Leonardo’nun eserini çarpıcı kılan noktalardan biri sıradışı ve etkili perspektif kullanımıdır. Santa Maria delle Grazie Manastırı iç duvarında yer alan resim bu perspektif kullanımı ile duvardan içeri giren ayrı bir oda varmış gibi bir göz yanılması yaratmaktadır. Bunun yanısıra muhteşem teknik aynı zamanda resmin doğallığını da gözler önüne sermektedir. Resmin özgün halinde masadaki kalay tabakların havarilerin giysilerinin renklerini yansıttığı bilinmektedir. Günümüzde yıpranmış durumundan dolayı eserin birçok ayrıntısı gözlemlenememektedir. Resmin ortasına sonradan açılan kapı nedeni ile İsa’nın ayakları görünmemektedir. Zamanında görünen ayakların duruşunun çarmıha gerilmiş duruşu sergilediği ve buna işaret ettiği sanılmaktadır.

Bir duvar resmi olmasına rağmen Leonardo’nun eseri ıslak kireç üzerine boyanmış bir fresk değildir. Taş duvarın üzerine kendi geliştirdiği farklı bir yöntemle boyamayı seçen Leonardo, daha canlı renkler elde etmeyi amaçlamış olsa da sonuç maalesef başarısız olmuştur. İlk 50 yıl içinde bile yüzeyinin ciddi bir kısmını yitiren eser, İkinci dünya savaşı sırasında bulunduğu manastırın bombalanması da dahil olmak üzere birçok farklı şekilde yıpranmaya maruz kalmıştır. Günümüzde restorasyon çabaları ile korunan eser Leonardo’nun özgün fırça darbelerinin büyük kısmını yitirmiştir.

Konum: Santa Maria delle Grazie Manastırı, Milano
Tarih: 1495 – 1498
Dönem: Rönesans
Alt Grup: Yüksek Rönesans “High Renaissance”

11 Yorum

  1. Yesim 16 Mayıs 2012   17:46 Cevapla

    Detaylı açıklamaların için teşekkür ederim ozguncum, emegine saglık..

  2. Özgün Y. 16 Mayıs 2012   21:58 Cevapla

    Detaylı sorular da bekliyorum bi yandan... :-) Begendiysen ne mutlu bana.

  3. İsmail Genc 15 Temmuz 2013   14:25 Cevapla

    Sitenizi yeni keşfettim ve bayıldım..Emeklerinize sağlık...

  4. Özgün Y. 15 Temmuz 2013   15:34 Cevapla

    Teşekkür ederim. Takipte kalın. ;-)

  5. penceremden 10 Ağustos 2015   22:54 Cevapla

    Sitenizi tesadüfen keşfettim. İnanılmaz bilgi sahibi oluyorum. Çok teşekkürler tüm paylaşımlarınız için. Yerinde gidip gördüm bu eseri ama keşke gitmeden önce yazılarınızdan bihaber olmasaydım. Detaylara daha girebilirdim.

  6. Özgün Y. 11 Ağustos 2015   08:00 Cevapla

    Ben teşekkür ederim mesajınız ve aynı zamanda blogu takip edip keyif aldığınız için. Eğer Ankara'da yaşıyorsanız, Eylül'de yeniden yapacağım Resim Analizi Atölyesi Serisine katılmanızı öneririm. Çok işinize yarayacaktır. Selamlar

  7. Adsız 22 Aralık 2015   14:45 Cevapla

    Açıklamalar çok güzel... Teşekkürler sitenin adına özgü güzel bir tarz var...lütfen devam...

  8. Adsız 17 Şubat 2016   15:23 Cevapla

    Merhaba,

    Ben de tesadüfen keşfettin bloğunuzu. Ve gerçekten çok hoşuma gitti.Takipteyim. Hiç bakamadığım gün bile en az iki eser hakkında bilgi sahibi olmak istiyorum. Okumaya devam, emeklerinize sağlık....

  9. Tugba 16 Aralık 2017   10:02 Cevapla

    Devrilen tuzu goremedim

    • Sanata Başla! 20 Aralık 2017   16:53 Cevapla

      Devrilen tuz Judas'in kolunun hemen önundeki silinmis kisimda yer aliyor. Maalesef eser bir fresk oldugu ve Leonardo'nun farkli yontemiyle resmedildigi icin son derece asinmis durumda ve bazi ogeler zorlukla seciliyor. Gorememeniz normal. Selamlar

Yorum bırakın

E-posta adresiniz yorumda görüntülenmeyecektir.

You may use these HTML tags and attributes:

<a href="" title=""><abbr title=""><acronym title=""><b><blockquote cite=""><cite><code><del datetime=""><em><i><q cite=""><strike><strong> 

error: Icerik kopyalanamaz!