Blog

FATİH SULTAN MEHMET “SULTAN MEHMET II” – GENTILE BELLINI

Gentile Bellini tıpkı babası Jacopo Bellini ve kardeşi Giovanni Bellini (bknz. Doge Leonardo Loredan – Giovanni Bellini) gibi Venedik Okulu’ndan çıkmış ünlü Venedikli ressamlardan biridir. Dönemin Venedik yöneticilerinin (doge) portrelerini yapan ve Venedik aristokrasisinin resmi ressamlarından biri haline gelen Gentile Bellini, 1479 yılında Venedik Cumhuriyeti tarafından Osmanlı İmparatorluğu’na gönderilmiş, ve orada yaşadığı iki yıl zarfında dönemin padişahı Fatih Sultan Mehmet’in (II. Mehmet) de portresini yapmıştır.

Gentile Bellini’nin Osmanlı Sarayı’na gönderilmesinin sebebi Osmanlı ve Venedik arasındaki diplomatik ilişkileri pekiştirmektir. Nitekim, 1453 yılında İstanbul’un fethi ile Bizans İmparatorluğu’nun ortadan kalkması Venedik ve Bizans arasındaki yüklü ve ayrıcalıklı ticari ilişkilerin yok olmasına sebep olmuş ve Venedik’i mali açıdan zor durumda bırakmıştır. Doğu Akdeniz ticaretindeki kayıplarını bertaraf edebilmek için Venedik, Osmanlı ile ticari ilişkilerini geliştirmeye çalışmış ve sonunda “kapitülasyonlar” olarak adlandırılan belirli ticari imtiyazlara sahip olmayı başarmıştı. Osmanlı İmparatoru Fatih Sultan Mehmet, bu anlaşmalar sırasında Venedik’ten başarılı bir ressamın kendine gönderilmesini de talep etmişti. Bu talebin üzerine dönemin güçlü ismi Gentile Bellini Osmanlı İmparatorluğu’na hem bir sanatçı, hem de bir kültür ve iyiniyet elçisi olarak gönderilmişti.

Fatih’in Batı sanatına olan ilgisinin de bir sonucu olan bu istek, birkaç sene sonra Leonardo da Vinci’nin İstanbul’a davet edilmesi ve Michelangelo’nun İstanbul Boğazı için bir köprü tasarlaması gibi başka diğer olaylarda da benzer biçimde karşımıza çıkar.

Eser, politik değeri dışında Osmanlı İmparatorluğu’nda gelişmemiş olan portrecilik ve yağlıboya resim tekniğini de beraberinde getirmiş olması sebebiyle önemlidir.

Eserde Sultan süslü bir kemerin içine kürklü kaftanı ve sarığı ile bir büst olarak oturtulmuştur. Kemeri taşıyan mermer taban ise zengin ve süslü işlemelere sahip bir kumaş ile örtülerek görsel içerik güçlendirilmiş ve padişahın gücü vurgulanmıştır. Değerli taşlarla bezeli kumaş görünümü hem Osmanlı, hem de Venedik’te gelişmiş olan dokumacılığa ve incelikli tasarımlara bir göndermedir.

Önplandaki taban ve kemere verilmiş görüntü geri plana doğru bir derinlik oluşturur, ve bu teknik de antik Roma mezartaşlarından ve Flaman resim sanatından geliştirilmiştir. Eserin köşelerindeki üçlü taç simgeleri yine Gentile Bellini tarafından daha önceden Fatih için tasarlanmış bronz madalyonların tasarımından alınmıştır. Üçlü tacın sebebi Osmanlı’nın Yunanistan, Karadeniz (Trebizond) ve Asya topraklarındaki hakimiyetini vurgulamaktır. Kemer ve kolonlardaki altın varaklı tasarımlar Venedik quattrocento (15. yüzyıl) repertuarından alınmadır.

Eserde Fatih’in yüzü Gentile’nin genel eğilimi olan madalyon tipi profil görünümlü portrelerden farklıdır, ve dörtte üçü görünür biçimdedir. Bu dörtte üç kalıbı ile yapılmış portre padişahın yüzüne daha olgun bir ifade verirken ömrünün sonuna gelmiş bir hükümdarın ruh halini de vurgular (Fatih portre yapıldıktan bir sene sonra ölmüştür). Padişahın giysileri, kürkü ve sarığındaki kumaş ayrıntıları Venedik Rönesansı’nın incelikli tarzı ile ayrıntılı biçimde vurgulanmıştır. Giysilerin kadifemsi yumuşak yapısı Fatih’in kemerli burnu, sivri çenesi ve ince kavisli kaşlarının keskinliği ile tezat oluşturur. Bu keskin görünüm yaşlanmış yüze rağmen İstanbul’u fethetmiş güçlü padişah canlılığını da seyirciye vurgular.

Portre – özellikle giysi ve yüz çevresinde – geçen yıllar boyunca büyük ölçüde üzerinden boyanmıştır. Eserin Gentile Bellini tarafından yapılmış olduğunu düşündüren sağ alt köşedeki 25 Kasım 1480 tarihidir.

Konum: Ulusal Galeri “National Gallery”, Londra
Tarih: 1480
Dönem: Rönesans
Alt Grup: Venedik Rönesansı “Venetian Renaissance”

6 Yorum

  1. fatih 18 Ocak 2018   11:37 Cevapla

    Bu eser zamanında Türkiye'de değil miydi... Bellini yoksa yanın da mı götürmüştü. Londra'da ne işi var..Nasıl gitmiş oralara ? Eserin zaman içindeki seyr-ü sefer hikayesini de merak ettim..

    • Sanata Başla! 12 Şubat 2018   09:07 Cevapla

      Merhaba, Sorgunuzda haklisiniz acikcasi. Eserin hangi yollarla Ingiltere'ye ulastigini ogrenmek icin ayri bi arastirma apmak gerekir. Fakat, sunu soyleyebilirim ki sanat eserleri zaman icinde bircok kez el degistirip, alinip satilabilir, hediye edilebilirler. Hele soz konusu 600 yillik bir eser ise.

  2. Timur 18 Şubat 2018   15:02 Cevapla

    National Gallery'de bu portre ile ilgili olarak yapılan çalışmalarda Bellini adının tam olarak okunamamıştır . Ayrıca Bellini'nin Fatih Sultan Mehmet ile görüştüğü durumu da belirsizdir.Bellinin İstanbul'a geldiğinde Fatih 49 yaşında idi fakat resimde en fazla 30 - 35 inde olduğu belli oluyor. Eğer bu resmi Fatih Sultan Mehmet yaptırmış olsaydı eser İstanbul'da olurdu. Portre yapıldıktan 2 asır sonra bir şekilde Venedik'te ortaya çıkıyor. Eser ile ilgili ülkemizde anladığım kadarıyla verimli bir çalışma yapılmamış. Değişik bilgiler mevcut her yerde.

    • Sanata Başla! 8 Mart 2018   17:24 Cevapla

      Merhaba,
      Eserin orijinalliğinin şüpheli durumu konusunda haklısınız. Kaynaklarınız nelerdir bilemiyorum ama benim bilgim dahilinde olan resmin sonradan büyük kısmının boyanmış olduğuna dair. Resssamın padişahı gerçek yaşında resmetmek gibi bir kaygısı veya padişahın böyle bir talebi olmayabilir. Aynı zamanda eserin İstanbul’da sipariş edilmesi orada kalmasını zorunlu kılmaz. Dolayısıyla şüphelerinizin bir kısmına katılmakla birlikte bir kısmının yalnızca varsayım olduğunu düşünmekteyim. Selamlar

  3. İbrahim Bakıcı 8 Mart 2018   17:03 Cevapla

    Merhaba. Bildiğim kadarıyla bu eser İngiltere'de, Londra'da Victoria and Albert müzesinde sergilenmektedir. Belki eskiden National Gallery'de sergileniyor olabilirdi. Doğrusunu araştırıp bilgiyi güncellemenizi istiyorum.

    • Sanata Başla! 8 Mart 2018   17:21 Cevapla

      Merhaba, haklısınız eser şu anda V&A Museum’da sergileniyor. Fakat eser National Gallery’ye aittir. V&A Museum’a sergilenmek için ödünç (on loan) verilmiş olabilir. Selamlar

Yorum bırakın

E-posta adresiniz yorumda görüntülenmeyecektir.

You may use these HTML tags and attributes:

<a href="" title=""><abbr title=""><acronym title=""><b><blockquote cite=""><cite><code><del datetime=""><em><i><q cite=""><strike><strong> 

error: Icerik kopyalanamaz!